Organik Gübre Üretimi Rehberi 2025 | Kompost ve Vermikompost
Giriş: Organik Gübre, Toprağın Gıdasıdır
Tarımsal üretimde verimliliğin temeli sağlıklı topraktır. Sağlıklı toprağın temel özelliği ise yüksek organik madde içeriğidir. Ülkemiz topraklarının büyük bir bölümünde organik madde oranı %1-2 seviyesindedir. Oysa ideal tarım topraklarında bu oranın %3-5 olması gerekmektedir. Organik madde, toprağın su tutma kapasitesini, havalanmasını, mikrobiyal faaliyetini ve besin elementlerinin yarayışlılığını doğrudan etkiler.
Organik gübreler, toprağın organik madde ihtiyacını karşılayan, kimyasal gübrelere alternatif veya tamamlayıcı olarak kullanılan, doğal kökenli gübrelerdir. Ahır gübresi, kompost, vermikompost (solucan gübresi), yeşil gübre, leonardit gibi çeşitleri bulunmaktadır. Bu gübreler, toprağa sadece besin elementi sağlamakla kalmaz; aynı zamanda toprak yapısını iyileştirir, erozyonu önler, kimyasal girdi ihtiyacını azaltır ve çevre kirliliğini önler.
Bu rehberde, organik gübre çeşitleri, kompost yapımı, vermikompost üretimi, ahır gübresi işleme, yasal süreçler, işletme kurulumu ve devlet destekleri hakkında kapsamlı bilgiler sunuyoruz.
1. Organik Gübre Çeşitleri ve Özellikleri
Organik gübreler, hammadde kaynağına ve üretim yöntemine göre farklı gruplara ayrılır. İşte başlıca organik gübre türleri:
Ahır Gübresi (Çiftlik Gübresi):
Büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı hayvan dışkılarının genellikle altlık materyali (saman, talaş) ile karıştırılmış halidir. En geleneksel ve yaygın organik gübredir.
Besin içeriği: Büyükbaş gübresi: %0,4-0,8 N, %0,2-0,4 P₂O₅, %0,5-0,8 K₂O. Kanatlı gübresi daha zengindir: %1,5-2,5 N, %1,0-1,5 P₂O₅, %0,8-1,2 K₂O.
Kullanım öncesi işlem: Taze ahır gübresi doğrudan toprağa verilmemelidir. En az 3-6 ay bekletilmiş, yanmış olması gerekir. Taze gübre, toprakta yanmalara, yabancı ot tohumu taşınmasına ve patojen mikroorganizma riskine neden olur.
Kompost:
Bitkisel atıklar, mutfak atıkları, bahçe atıkları gibi organik materyallerin kontrollü koşullarda aerobik (oksijenli) olarak ayrıştırılması sonucu elde edilen organik gübredir. Kompost, toprağın yapısını iyileştirir, su tutma kapasitesini artırır.
Besin içeriği: Hammaddesine göre değişir, tipik olarak %0,5-1,5 N, %0,3-0,8 P₂O₅, %0,5-1,0 K₂O.
Üretim süresi: 2-6 ay (yönteme bağlı).
Vermikompost (Solucan Gübresi):
Özel solucan türlerinin (genellikle Eisenia fetida - kırmızı kaliforniya solucanı) organik atıkları tüketerek dışkılaması sonucu elde edilen, enzim ve mikroorganizma açısından zengin bir organik gübredir. Vermikompost, diğer organik gübrelere göre daha yüksek besin içeriği ve biyolojik aktiviteye sahiptir.
Besin içeriği: %1,5-2,5 N, %0,8-1,5 P₂O₅, %0,8-1,2 K₂O. Ayrıca yüksek oranda humik asit, fulvik asit ve faydalı mikroorganizma içerir.
Üretim süresi: 2-4 ay.
Yeşil Gübre:
Fiğ, yonca, korunga, bakla, kolza gibi bitkilerin belirli bir büyüme döneminde toprağa gömülmesiyle elde edilen organik gübredir. Yeşil gübreleme, toprağa azot kazandırır, organik maddeyi artırır, erozyonu önler.
Leonardit (Linyit):
Milyonlarca yıl önce bitkisel materyallerin ayrışmasıyla oluşmuş, yüksek humik ve fulvik asit içeriğine sahip doğal bir organik mineraldir. Leonardit, tek başına gübre değil, toprak düzenleyici olarak kullanılır. Besin elementi içeriği düşüktür ancak toprağın besin alımını artırır, su tutma kapasitesini yükseltir.
2. Kompost Üretimi: Adım Adım Yapım Rehberi
Kompost üretimi, evsel boyuttan endüstriyel boyuta kadar her ölçekte yapılabilen bir işlemdir. İşte temel kompost yapım aşamaları:
Adım 1: Hammadde Seçimi
Kompost yapımında kullanılabilecek organik atıklar:
- Karbon zengini (kahverengi) materyaller: Kuru yapraklar, saman, talaş, ağaç kabukları, kuru ot, kağıt, karton.
- Azot zengini (yeşil) materyaller: Mutfak atıkları (sebze-meyve kabukları, çay posası, kahve telvesi), çim biçme atıkları, yeşil yapraklar, hayvan gübresi.
- Kullanılmaması gerekenler: Et, kemik, yağlı yiyecekler, süt ürünleri, hasta bitkiler, kimyasal içeren materyaller, ot ilacı bulaşık otlar.
Adım 2: Karbon/Azot Oranının Ayarlanması
Başarılı bir kompost için ideal C/N oranı 25-30:1 olmalıdır. Azot fazla olursa amonyak kokusu oluşur, karbon fazla olursa ayrışma yavaşlar. Pratik olarak, 2 ölçü kahverengi (karbon) materyale 1 ölçü yeşil (azot) materyal karıştırılır.
Adım 3: Karıştırma ve Nem Ayarlaması
Materyaller iyice karıştırılır. Kompostun nem oranı %50-60 olmalıdır (sıkıldığında birkaç damla su çıkacak kıvam). Çok kuruysa su ilave edilir, çok ıslaksa karbon materyal eklenir.
Adım 4: Yığın Oluşturma ve Havalandırma
Karışım, 1-1,5 m genişlik, 1-1,5 m yükseklikte yığınlar halinde oluşturulur. Yığının hava alması için altta kalın dallar veya tahta parçaları yerleştirilebilir. Kompost, ilk 2 haftada 2-3 günde bir, sonraki dönemde haftada bir karıştırılarak havalandırılır. Havalandırma, aerobik ayrışmayı hızlandırır ve koku oluşumunu önler.
Adım 5: Sıcaklık Takibi
Kompost yığınının iç sıcaklığı, ayrışmanın ilk haftalarında 50-70°C'ye kadar yükselir. Bu sıcaklık, patojen mikroorganizmalar ve yabancı ot tohumlarının ölmesi için gereklidir. Sıcaklık düştüğünde karıştırma ile tekrar yükseltilir.
Adım 6: Olgunlaştırma ve Eleme
2-4 ay sonunda kompost koyu kahverengi-siyah renkte, toprak kokulu, ısı üretmeyen bir yapıya ulaşır. İri parçalar elenerek ayrılır. Olgun kompost, tarlaya doğrudan uygulanabilir veya torbalanarak satılabilir.
Kompost Üretim Yöntemleri:
- Ev tipi kompost (kompost kovası): Bahçeli evlerde mutfak atıklarını değerlendirmek için idealdir. Plastik kompost kovaları veya ahşap kompost kutuları kullanılır.
- Yığın kompost: Tarla koşullarında açık alanda yığınlar halinde üretim. En basit yöntemdir ancak hava koşullarından etkilenir.
- Tünel kompost: Kapalı tünellerde, sıcaklık ve nem kontrolü yapılarak üretim. Daha hızlı ve kontrollüdür.
- Endüstriyel kompost (havalandırmalı biyoreaktör): Tam otomasyonlu, karıştırma ve havalandırmanın mekanik olarak yapıldığı büyük ölçekli tesisler.
3. Vermikompost (Solucan Gübresi) Üretimi
Vermikompost, son yıllarda hızla yaygınlaşan, yüksek katma değerli bir organik gübre üretim yöntemidir. Ev tipinden ticari işletmelere kadar her ölçekte yapılabilir.
Kullanılan Solucan Türü: Eisenia fetida (Kırmızı Kaliforniya Solucanı)
Bu solucan türü, organik atıkları hızla tüketir, yüksek üreme kapasitesine sahiptir (2 ayda popülasyon ikiye katlanır), 15-25°C sıcaklık aralığında optimal çalışır.
Vermikompost Üretim Aşamaları:
Adım 1: Solucan Edinimi ve Çoğaltma
Başlangıç için 1 kg solucan (yaklaşık 1000 adet) ile üretime başlanır. Solucanlar, uygun ortamda (yataklık materyali) beslenerek çoğaltılır. Solucanların sağlıklı gelişimi için sıcaklık 15-25°C, nem %70-80, pH 6,5-7,5 olmalıdır.
Adım 2: Yataklık Hazırlığı
Solucanlar için yataklık materyali hazırlanır. Yataklık olarak; nemlendirilmiş karton, gazete kağıdı, hindistan cevizi lifi, talaş gibi materyaller kullanılır. Yataklık, solucanların yaşam alanı ve beslenme ortamıdır. Yataklık kalınlığı 15-20 cm olmalıdır.
Adım 3: Besleme
Solucanlar, organik atıklarla beslenir. Kullanılabilecek atıklar: sebze-meyve kabukları, çay posası, kahve telvesi, yumurta kabuğu (toz halinde), yapraklar, çim biçme atıkları. Kullanılmaması gerekenler: et, kemik, yağlı yiyecekler, süt ürünleri, narenciye kabukları (fazla), soğan sarımsak (fazla), tuzlu, baharatlı, kimyasal içeren atıklar.
Besleme miktarı: Günde solucan ağırlığının %50-100'ü kadar atık verilebilir. Yani 1 kg solucan, günde 0,5-1 kg atık tüketir.
Adım 4: Bakım ve İzleme
- Nem: Yataklık nemli olmalı (sıkıldığında birkaç damla su çıkacak kıvam). Kuru dönemlerde su püskürtülür.
- Sıcaklık: Solucanlar 15-25°C arasında aktiftir. 5°C altında veya 35°C üzerinde ölümler başlar.
- pH: Solucanlar nötr veya hafif alkali ortamı sever. pH düşerse (asidik) kireç veya yumurta kabuğu tozu eklenir.
- Havalandırma: Yataklık düzenli olarak karıştırılmalı, havalandırma sağlanmalıdır.
Adım 5: Hasat (Vermikompost Toplama)
Yataklık materyali tamamen solucan dışkısına dönüştüğünde (2-4 ay), vermikompost hasat edilir. Hasat yöntemleri:
- Işık yöntemi: Işık kaynağı altında solucanlar üst tabakaya toplanır, alttaki vermikompost alınır.
- Yemleme yöntemi: Yeni yataklık ve yem eklenerek solucanların yeni alana geçmesi sağlanır.
- Eleme yöntemi: Tüm içerik elekten geçirilir, solucanlar üstte kalır, vermikompost alttan toplanır.
Üretim Sistemleri:
- Ev tipi vermikompost kutusu: Plastik kaplar veya özel vermikompost kovaları. Balkon veya bahçede kolayca yapılır.
- Yığın vermikompost: Açık alanda yataklık yığınları oluşturularak üretim. Daha büyük ölçek için uygundur.
- Yataklı sistem (flow-through): Ticari işletmelerde kullanılan, sürekli besleme ve alt taraftan hasat yapılan sistem.
- Endüstriyel vermikompost tesisleri: Tam otomasyonlu, geniş alanlarda tonajlı üretim yapan tesisler.
4. Ahır Gübresi İşleme ve Olgunlaştırma
Hayvancılık işletmeleri için, ahır gübresi bir atık değil, önemli bir gelir kaynağıdır. Ancak taze gübrenin doğrudan toprağa uygulanması doğru değildir.
Taze Ahır Gübresinin Sorunları:
- Yanma riski: Taze gübrede yüksek amonyak ve ürik asit bulunur, bitki köklerini yakar.
- Yabancı ot tohumları: Hayvan yemlerinden geçen yabancı ot tohumları taze gübre ile toprağa taşınır.
- Patojen mikroorganizmalar: E. coli, Salmonella gibi zararlı bakteriler içerebilir.
- Koku problemi: Taze gübre yüksek koku yayar, çevre kirliliğine neden olur.
Ahır Gübresi İşleme Yöntemleri:
Yığın Halinde Olgunlaştırma (Basit Kompostlama):
Ahır gübresi, uygun nem ve havalandırma ile yığınlar halinde 3-6 ay bekletilir. Bu süreçte:
- Yığın iç sıcaklığı 50-70°C'ye yükselir, patojenler ve yabancı ot tohumları ölür.
- Amonyak gazı uçar, koku azalır.
- Organik asitler parçalanır, gübre olgunlaşır.
- Olgunlaşmış gübre, koyu renkli, toprak kokulu, ısı üretmeyen bir hal alır.
Aerobik Biyoreaktör (Kompost Ünitesi):
Modern hayvancılık işletmelerinde, gübrenin hızlı ve kontrollü işlenmesi için havalandırmalı kompost üniteleri kullanılır. Bu sistemlerde gübre 4-8 haftada olgunlaşır.
Solucanlarla İşleme (Vermikompost):
Ahır gübresi, ön olgunlaştırmadan sonra solucanlara verilerek vermikomposta dönüştürülebilir. Bu yöntem, daha kaliteli ve değerli bir ürün elde edilmesini sağlar.
Biogaz Tesisi ile Entegrasyon:
Büyük hayvancılık işletmelerinde, ahır gübresi biogaz tesisinde işlenerek hem enerji üretilir hem de fermente gübre (biyogübre) elde edilir. Fermente gübre, taze gübreye göre daha stabil, kokusuz, patojensiz bir organik gübredir.
5. Organik Gübre Üretim Tesisi Kurulumu
Ticari amaçlı organik gübre üretimi yapmak isteyen girişimciler için temel adımlar:
Fizibilite ve İş Planı:
- Hammadde kaynağı: Atık temini (hayvancılık işletmeleri, belediyeler, tarımsal sanayi) sürekliliği sağlanmalıdır.
- Üretim kapasitesi: Yıllık tonaj hedefi belirlenmeli, pazar araştırması yapılmalıdır.
- Pazar analizi: Organik gübre talebi, hedef müşteriler (organik tarım yapanlar, fidanlıklar, belediyeler, peyzaj firmaları), satış fiyatları araştırılmalıdır.
Yer Seçimi ve İzinler:
Organik gübre üretim tesisi için:
- Yerleşim yerlerinden en az 500-1000 metre uzaklıkta olmalı (koku kontrolü).
- Su kaynaklarına yakınlık ve atık su yönetimi planlanmalı.
- Ulaşım imkanları iyi olmalı (hammadde girişi ve ürün çıkışı).
- Çevre izni ve işletme ruhsatı alınmalıdır.
- Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan "Organik Gübre ve Toprak Düzenleyici Üretim İzni" alınmalıdır.
Üretim Sistemi Seçimi:
Kapasite ve bütçeye göre üretim sistemi belirlenir:
- Basit yığın kompost: Düşük yatırım, işçilik yoğun, yavaş.
- Tünel kompost: Orta yatırım, kontrollü üretim.
- Havalandırmalı biyoreaktör: Yüksek yatırım, hızlı üretim, tam otomasyon.
- Vermikompost tesisi: Yataklı sistem, flow-through sistem.
Ekipman ve Altyapı:
- Parçalayıcı (şredder): Büyük parçalı atıkları ufalamak için.
- Karıştırıcı: Hammaddelerin homojen karışımı için.
- Havalandırma sistemi: Kompost tünelinde veya yığında hava vermek için.
- Eleme makinesi: Olgunlaşmış kompostun elenmesi için.
- Ambalajlama ünitesi: Torbalama, ağız kapatma.
- Laboratuvar ekipmanları: Kalite kontrol için (pH, EC, organik madde, besin elementleri analizleri).
Kalite Kontrol ve Sertifikasyon:
Organik gübre ürünlerinin pazarlanabilmesi için:
- Tarım ve Orman Bakanlığı'nın "Organik Gübre ve Toprak Düzenleyici" yönetmeliğine uygun olmalıdır.
- Her parti ürün için analiz raporu düzenlenmelidir.
- Ürün etiketinde içerik, besin elementi değerleri, kullanım talimatı, üretici bilgileri bulunmalıdır.
- İstenirse organik tarım sertifikası alınarak organik tarım yapan üreticilere satış yapılabilir.
6. Organik Gübre Kullanımı: Doğru Uygulama Yöntemleri
Organik gübrelerin doğru kullanımı, maksimum fayda sağlamak için önemlidir.
Ahır Gübresi Uygulama Miktarları (Dekara):
- Büyükbaş ahır gübresi: 2-4 ton (2-3 yılda bir)
- Küçükbaş ahır gübresi: 1,5-3 ton
- Kanatlı gübresi: 0,5-1,5 ton (azot içeriği yüksek, dikkatli kullanılmalı)
Kompost Uygulama Miktarları (Dekara):
- Sebze yetiştiriciliği: 1-3 ton (her yıl)
- Tarla bitkileri: 1-2 ton (2 yılda bir)
- Meyve bahçeleri: 2-4 ton (2-3 yılda bir)
Vermikompost Uygulama Miktarları (Dekara):
- Sebze yetiştiriciliği: 200-500 kg (her yıl)
- Tarla bitkileri: 100-300 kg
- Meyve bahçeleri: 300-600 kg
- Fide yetiştiriciliği: %10-20 oranında harç karışımına
- Yapraktan sıvı vermikompost: 2-5 litre/dekar (seyreltilerek)
Uygulama Zamanlaması:
- Sonbahar: Ahır gübresi ve kompost için en uygun zaman. Gübre toprağa karıştırılır, kış yağışları ile besinler toprağa işler.
- İlkbahar: Toprak işleme öncesi uygulanabilir. Vermikompost ve hazır kompost ilkbaharda da uygulanabilir.
- Dikim anı: Fide dikim çukuruna vermikompost karıştırılabilir.
- Yapraktan uygulama: Sıvı organik gübreler ve vermikompost çayı bitkinin aktif büyüme döneminde yapraktan uygulanabilir.
Uygulama Yöntemleri:
- Tarla yayma: Gübre tarlaya serpildikten sonra toprağa karıştırılır (pulluk veya diskaro ile).
- Sıra üzeri: Sebze yetiştiriciliğinde sıra üzerine uygulanır.
- Damla sulama ile (sıvı organik gübre): Sıvı organik gübreler damla sulama ile fertigasyon şeklinde uygulanabilir.
- Yapraktan püskürtme: Sıvı organik gübreler ve vermikompost çayı yapraklara püskürtülerek uygulanır.
7. Organik Gübre Üretiminde Yasal Süreçler ve Standartlar
Ticari organik gübre üretimi yapmak isteyen işletmelerin uyması gereken yasal çerçeve:
Tarım ve Orman Bakanlığı Mevzuatı:
Organik gübre üretimi, "Organik, Organomineral ve Mikrobiyal Gübreler ile Toprak Düzenleyicilerin Üretimi, İthalatı, İhracatı ve Piyasada Bulundurulmasına Dair Yönetmelik" kapsamında düzenlenir.
Üretim İzni:
Organik gübre üretimi yapabilmek için Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan üretim izni alınması zorunludur. İzin başvurusu için:
- İşletme adı ve adresi
- Üretim yapılacak ürünler ve kapasite
- Üretim yöntemi ve ekipman listesi
- Kalite kontrol laboratuvarı bilgileri
- Hammadde temini bilgileri
gibi belgelerle İl/İlçe Tarım Müdürlüğü'ne başvurulur.
Ürün Kaydı ve Etiketleme:
Üretilen her organik gübre ürünü için Bakanlık'tan ürün kaydı alınması gerekir. Etikette bulunması gereken bilgiler:
- Ürün adı ve ticari markası
- Üretici firma adı ve adresi
- Bakanlık kayıt numarası
- İçerik (hammaddeler)
- Garanti edilen besin elementi içerikleri (N, P₂O₅, K₂O, organik madde)
- Kullanım talimatı ve uyarılar
- Parti numarası ve son kullanma tarihi
- Net ağırlık
Kalite Kontrol ve Analiz Zorunluluğu:
Her üretim partisi için akredite laboratuvarda analiz yaptırılması zorunludur. Analiz parametreleri:
- pH
- Elektriksel iletkenlik (EC)
- Organik madde (%)
- Toplam azot (N)
- Toplam fosfor (P₂O₅)
- Toplam potasyum (K₂O)
- Ağır metal içerikleri (Cd, Pb, Ni, Cr, Cu, Zn)
- Patojen mikroorganizma (Salmonella, E. coli)
- Yabancı ot tohumu
8. Devlet Destekleri ve Teşvikler
Organik gübre üretimi ve kullanımı, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çeşitli destek programları ile teşvik edilmektedir:
Organik Gübre Üretim Tesisi Desteği (IPARD):
IPARD III Programı kapsamında organik gübre üretim tesisleri (kompost, vermikompost, biyogübre) kurulumu için %50-65 hibe desteği sağlanmaktadır. Destek kapsamı:
- İnşaat (üretim binası, depo)
- Makine ekipman (parçalayıcı, karıştırıcı, eleme, torbalama)
- Havalandırma sistemleri
- Laboratuvar ekipmanları
- Proje ve danışmanlık hizmetleri
Başvurular Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) il koordinatörlüklerine yapılır.
Organik Gübre Kullanım Desteği:
Tarım ve Orman Bakanlığı, organik gübre (ahır gübresi, kompost, vermikompost, leonardit) kullanımını teşvik etmek amacıyla dekara bazlı hibe desteği sağlamaktadır. 2025 yılı itibarıyla:
- Ahır gübresi: Dekara 50-100 TL
- Kompost: Dekara 100-200 TL
- Vermikompost: Dekara 150-300 TL
- Leonardit: Dekara 50-100 TL
Destekten yararlanmak için Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kaydı ve organik gübre faturası gereklidir.
Organik ve İyi Tarım Desteği:
Organik tarım yapan üreticilere, kullandıkları organik gübreler için ek destek sağlanmaktadır.
Kırsal Kalkınma Destekleri (KKS):
İl/İlçe Tarım Müdürlükleri aracılığıyla küçük ölçekli organik gübre üretim projeleri (ev tipi kompost, küçük işletme) için hibe desteği sağlanmaktadır.
Düşük Faizli Krediler:
Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri aracılığıyla organik gübre üretim tesisi yatırımı ve işletme sermayesi için sübvansiyonlu krediler temin edilebilir.
Biyogaz Tesisleri Desteği:
Ahır gübresini değerlendirerek biyogaz üreten ve fermente gübre (biyogübre) elde eden işletmelere özel destekler sağlanmaktadır.
Sonuç: Atığını Değerlendir, Toprağına Değer Kat
Organik gübre üretimi, çevre dostu, sürdürülebilir ve ekonomik bir faaliyettir. Tarımsal atıkların, hayvansal atıkların ve evsel organik atıkların değerlendirilerek toprağa geri kazandırılması, hem çevre kirliliğini önler hem de toprağın verimliliğini artırır.
Organik gübre üretimine yönelmek isteyenler için:
- Küçük başlayın, deneyim kazanın: Ev tipi kompost veya küçük bir vermikompost ünitesi ile başlayarak süreci öğrenin.
- Hammadde kaynağınızı güvence altına alın: Çevrenizdeki hayvancılık işletmeleri, tarımsal sanayi tesisleri, belediyeler ile anlaşmalar yapın.
- Kaliteye odaklanın: Ürettiğiniz organik gübreyi analiz ettirin, standartlara uygun hale getirin.
- Pazarınızı oluşturun: Organik tarım yapan üreticiler, fidanlıklar, belediyeler (park bahçe), peyzaj firmaları, ev bahçesi sahipleri hedef müşterilerinizdir.
- Devlet desteklerinden yararlanın: IPARD, KKS, Tarım Kredi Kooperatifleri gibi destek mekanizmalarını araştırın.
- Yasal süreçleri tamamlayın: Tarım Bakanlığı'ndan üretim izni ve ürün kaydı alarak yasal olarak faaliyet gösterin.
Unutmayın: Toprağa verdiğiniz organik madde, size verim olarak geri döner. Kendi gübresini üreten çiftçi, girdi maliyetlerini düşürür, toprağının sağlığını korur, sürdürülebilir üretimin temelini atar. Organik gübre üretimi, sadece bir iş değil, aynı zamanda doğaya ve geleceğe yapılan bir yatırımdır.
